2026 ÖABT Özel Eğitim

Zihin Yetersizliği ve Otizm Spektrum Bozukluğu: ÖABT Rehberi ve Eğitim Stratejileri

Özel eğitim öğretmenliği adaylarının ÖABT (Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi) sürecinde en çok soruyla karşılaştığı alanların başında Zihin Yetersizliği ve Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) gelmektedir. Atp Özel Eğitim olarak, öğretmen adaylarının ve ailelerin bu karmaşık süreçleri en bilimsel yöntemlerle anlamlandırmasını hedefliyoruz.

1. Zihin Yetersizliği Nedir? Tanımı ve Sınıflandırılması

Zihin yetersizliği, hem zihinsel işlevlerde hem de kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde önemli sınırlılıklarla karakterize edilen bir durumdur. Bu durum 18 yaşından önce ortaya çıkar.

• Hafif Düzey Zihin Yetersizliği: Genellikle ilkokul döneminde akademik başarısızlıkla fark edilir. Bağımsız yaşam becerilerini kazanma potansiyelleri yüksektir.

• Ağır ve Çok Ağır Düzey: Ömür boyu yoğun destek ve öz bakım becerilerinde rehberlik gerektirir.

2. Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) ve Modern Yaklaşımlar

Otizm, sosyal etkileşimde sınırlılık, tekrarlayıcı davranışlar ve kısıtlı ilgi alanları ile kendini gösteren nöro-gelişimsel bir bozukluktur. Spektrum kavramı, her bireyin semptomlarının şiddetinin ve türünün farklı olabileceğini vurgular.

Önemli Anahtar Kelimeler: Ekolali, Ortak Dikkat, Duyusal Hassasiyet, Sosyal İpucu.

3. Eğitimsel Müdahale Yöntemleri

ÖABT sınavında sıklıkla karşımıza çıkan ve Atp Özel Eğitim eğitim modelinin de temelini oluşturan müdahale yöntemleri şunlardır:

• Uygulamalı Davranış Analizi (UDA): Davranışın öncülleri ve sonuçları arasındaki ilişkiyi inceleyerek istendik davranışları artırmayı hedefler.

• TEACCH: Fiziksel çevrenin yapılandırılmasına dayanan, otizmli bireyler için görsel destekler sunan bir programdır.

• PECS (Resim Değiş Tokuşuna Dayalı İletişim Sistemi): Konuşma becerisi sınırlı bireyler için alternatif iletişim yöntemidir.

4. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programları (BEP)

Her çocuk özeldir. Zihin yetersizliği veya otizm tanısı almış bir öğrenci için hazırlanan BEP, öğrencinin şu anki performans düzeyini, uzun ve kısa dönemli hedeflerini içermelidir. Atp Özel Eğitim uzmanları, BEP sürecinde ailenin aktif katılımının öğrenme hızını %40 oranında artırdığını vurgulamaktadır.

---

Atp Özel Eğitim Notu: Zihin yetersizliği olan bireylerde "öğrenilenin genellenmesi" en büyük sorundur. Bu nedenle eğitim sadece sınıfta değil, markette, parkta ve evde devam etmelidir.

2026 ÖABT Özel Eğitim

ÖZEL EĞİTİMDE İKİ UÇ SPEKTRUM: ÖZGÜL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ VE ÖZEL YETENEKLİ BİREYLER (ÖABT REHBERİ)

Eğitim sistemimiz genellikle "ortalama" öğrenciye göre tasarlanmıştır. Ancak, Atp Özel Eğitim olarak biz biliyoruz ki, öğrenme süreçleri doğrusal bir çizgiden ziyade devasa bir ağ gibidir. Bu makalede, Özel Eğitim ÖABT sınavının en kritik konularından biri olan; bir yanda akademik becerilerde tipik gelişimin gerisinde kalan Özgül Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG), diğer yanda ise bu gelişimin çok ilerisinde seyreden Özel Yetenekli Bireyler konusunu tüm ayrıntılarıyla ele alacağız.

---

BÖLÜM 1: ÖZGÜL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ (ÖÖG) NEDİR?

Özgül Öğrenme Güçlüğü, zekası normal ya da normalin üzerinde olan bireylerin, standart eğitim yöntemlerine rağmen okuma, yazma, matematik veya kendini ifade etme gibi alanlarda yaşadığı nörobiyolojik temelli bir sorundur. ÖABT adaylarının bilmesi gereken en önemli nokta, ÖÖG'nin bir "zeka geriliği" olmadığıdır.

1.1. Disleksi: Kelimelerin Dansı (Okuma Güçlüğü)

Disleksi, ÖÖG’nin en sık görülen alt tipidir. Okuma akıcılığı, fonolojik farkındalık (ses birimlerini ayırt etme) ve kelime tanıma süreçlerindeki zorluklarla karakterize edilir.

• Belirtileri: Harfleri karıştırma (b-d, p-q), kelimeleri ters okuma, satır atlama, okuduğunu anlamada güçlük.

• Atp Özel Eğitim Yaklaşımı: Disleksili bireylerde "Çok Duyulu Eğitim Metodu" (VAKT - Görsel, İşitsel, Kinestetik, Dokunsal) uygulanmalıdır. Harfin şekline dokunmak, sesini duymak ve havada çizmek öğrenmeyi kalıcı kılar.

1.2. Disgrafi: Yazılı Anlatım Güçlüğü

Yazma eylemi; motor beceriler, el-göz koordinasyonu ve dil işleme süreçlerinin birleşimidir. Disgrafili bireylerde bu koordinasyon kopuktur.

• Önemli Detay: Sadece "kötü yazı" değildir. Disgrafi, kelimeler arası boşluk bırakamama, büyük-küçük harf kullanımında tutarsızlık ve yazarken çabuk yorulma gibi semptomları kapsar.

1.3. Diskalkuli: Sayıların Gizemi (Matematik Güçlüğü)

Sayı kavramını algılama, işlem önceliğini karıştırma ve matematiksel sembolleri tanımada yaşanan güçlüktür. Diskalkulili bir çocuk için "5" sayısı sadece bir şekildir, niceliksel karşılığı zihinde canlanmayabilir.

---

BÖLÜM 2: ÖABT İÇİN ÖÖG TANILAMA VE MÜDAHALE STRATEJİLERİ

Sınavda sorulan "Müdahaleye Yanıt Modeli" (RTI), ÖÖG eğitiminde devrim yaratmıştır.

1. Birinci Katman: Genel sınıf içi kaliteli eğitim.

2. İkinci Katman: Küçük grup çalışmalarıyla yoğunlaştırılmış destek.

3. Üçüncü Katman: Birebir, uzman destekli özel eğitim (Atp Özel Eğitim Klinik Uygulamaları bu aşamadadır).

Bilişsel Strateji Eğitimi: ÖÖG olan bireylerde "Metabiliş" (Düşünmeyi düşünme) becerisi düşüktür. Strateji öğretimi (örneğin okuduğunu anlama için KWL tablosu) bu öğrenciler için can simidi niteliğindedir.

---

BÖLÜM 3: ÖZEL YETENEKLİ BİREYLE (ÜSTÜN ZEKALILAR)

Özel yetenekli bireyler, zeka, yaratıcılık, sanat veya liderlik alanlarında yaşıtlarına göre yüksek performans gösteren kişilerdir. ÖABT kapsamında Renzulli’nin "Üçlü Halkla Kuramı" mutlaka bilinmelidir:

1. Ortalamanın Üzerinde Yetenek

2. Yaratıcılık

3. Görev Sorumluluğu (Motivasyon)

3.1. Özel Yetenekliler İçin Eğitim Modelleri

Bu öğrencileri sıradan bir sınıfa hapsetmek, potansiyellerini köreltir. Atp Özel Eğitim olarak önerdiğimiz ve sınavda çıkan modeller:

• Zenginleştirme (Enrichment): Müfredatın derinlemesine genişletilmesi. Öğrenci sınıfta kalır ama daha karmaşık projeler yapar.

• Hızlandırma (Acceleration): Sınıf atlatma, üstten ders alma veya erken mezuniyet.

• Gruplama: Benzer yetenekteki çocukların bir araya getirilmesi (BİLSEM mantığı).

---

BÖLÜM 4: ÖZEL EĞİTİMDE "İKİ KERE ÖZEL" (TWICE EXCEPTIONAL - 2e) BİREYLER

İşte ÖABT'de fark yaratan bölüm: Bir çocuk hem Üstün Zekalı hem de Disleksili olabilir mi? Evet! Buna "İki Kere Özel" (2e) denir. Bu çocuklar:

• Yüksek zekalarıyla öğrenme güçlüklerini maskeleyebilirler.

• Ancak akademik yük arttıkça duygusal çöküş yaşarlar.

• Atp Özel Eğitim tanılamasında bu grup, en hassas şekilde incelenen ve özel BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı) gerektiren gruptur.

---

BÖLÜM 5: SEO ODAKLI ANAHTAR KELİME ANALİZİ VE AKADEMİK REFERANSLAR

Bu makale hazırlanırken aşağıdaki kavramlar (LSI Keywords) metne yedirilmiştir:

• Fonolojik farkındalık eğitimi

• Yürütücü işlevler bozukluğu

• Müdahaleye Yanıt Modeli (RTI)

• Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlama

• Atp Özel Eğitim vaka analizleri

• Bilişsel Müdahale Programı (PASS Teorisi)

2026 ÖABT Özel Eğitim

Duyusal Yetersizliklerde Uzmanlaşmak: İşitme ve Görme Yetersizliği Eğitimi (ÖABT Tam Rehber)

Bilgi edinme sürecimizin yaklaşık %90'ı görme ve işitme duyularımız aracılığıyla gerçekleşir. Bu duyulardan birinde veya her ikisinde meydana gelen yetersizlik, bireyin dünyayı algılama biçimini kökten değiştirir. Atp Özel Eğitim olarak temel vizyonumuz, bu engelleri teknoloji, doğru metodoloji ve uzman kadro ile aşmaktır. Özel Eğitim ÖABT adayları için bu başlık, sınavda %10'luk bir ağırlığa sahip olup, hem anatomik bilgi hem de özel öğretim yöntemleri açısından derinlik gerektirir.

---

İŞİTME YETERSIZLIĞI VE EĞİTİM SÜREÇLERİ

1.1. İşitme Yetersizliğinin Tanımı ve Sınıflandırılması

İşitme yetersizliği, işitme duyarlılığının, bireyin dil ve konuşma gelişimini olumsuz etkileyecek düzeyde kaybıdır. ÖABT bağlamında kaybın derecesi ve oluş zamanı hayati önem taşır:

• Dil Öncesi (Pre-lingual) Kayıp: Dil kazanılmadan önce gerçekleşen kayıplardır. Bu gruptaki çocuklarda özel eğitim desteği kritik bir zorunluluktur.

• Dil Sonrası (Post-lingual) Kayıp: Dil gelişimi tamamlandıktan sonra oluşan kayıplardır.

• Kaybın Derecesi: Çok hafif (16-25 dB) ile Çok İleri Derece (91 dB ve üzeri) arasında değişir.

1.2. İşitme Kaybı Türleri

1. İletimsel İşitme Kaybı: Dış veya orta kulaktaki sorunlardan kaynaklanır. Genellikle tıbbi tedavi ile düzeltilebilir.

2. Duyusal-Sinirsel (Sensorineural) İşitme Kayabı: İç kulak (koklea) veya işitme sinirindeki hasarlardır. Kalıcıdır ve özel eğitim/cihazlandırma gerektirir.

3. Mikst (Karma) Tip: Her iki türün birleşimidir.

4. Merkezi İşitme İşlemleme Bozukluğu: Kulak duyar ancak beyin sesi anlamlandıramaz.

1.3. Atp Özel Eğitim’de İşitme Eğitimi Yöntemleri

Öğretmen adaylarının sınavda en çok karşılaştığı yöntemler şunlardır:

• Sözel-İşitsel Yaklaşım: Bireyin kalıntı işitmesini (residual hearing) kullanarak konuşma dilini edinmesini sağlar. Görsel ipuçları (dudak okuma) minimumda tutulur.

• İşitme-Sözel Terapi (LSLS): Tamamen işitme kalıntısına odaklanan, ailenin eğitimci rolünde olduğu bir yöntemdir.

• İşaret Dili: İşitme engellilerin kendi aralarında geliştirdikleri görsel-hareket temelli dildir. Atp Özel Eğitim olarak Türk İşaret Dili'nin (TİD) kültürel önemini vurguluyoruz.

• Total İletişim: Bireyin ihtiyacına göre işaret, konuşma, dudak okuma ve teknolojik cihazların hepsinin bir arada kullanılmasıdır.

---

GÖRME YETERSIZLIĞI VE REHABİLİTASYON

2.1. Tanımsal Yaklaşım: Yasal ve Eğitsel Tanım

• Yasal Tanım: Gerekli düzeltmelerden (gözlük vb.) sonra iyi gören gözdeki görme keskinliğinin 20/200'den az olması.

• Eğitsel Tanım: Eğitimi için görme duyusu dışındaki duyulara (dokunma, işitme) veya yoğun materyal uyarlamasına ihtiyaç duyan bireydir.

2.2. Görme Yetersizliğinin Nedenleri ve Yaygınlığı

Katarakt, glokom, prematüre retinopatisi (ROP) ve genetik faktörler başlıca nedenlerdir. ÖABT'de karşımıza çıkan "Albinizm" gibi durumların görme üzerindeki etkileri de bu kapsamda değerlendirilir.

2.3. Bağımsız Hareket ve Oryantasyon Eğitimi

Görme engelli birey için eğitim, sınıftan önce koridorda ve sokakta başlar.

• Oryantasyon: Kalan duyuları kullanarak çevredeki konumunu belirleme.

• Bağımsız Hareket: Baston veya rehber yardımıyla güvenli bir şekilde yer değiştirme. Atp Özel Eğitim, öğrencilerinin toplumsal hayata tam katılımı için bu eğitimi müfredatının merkezine koyar.

2.4. Akademik Uyarlamalar ve Materyaller

• Braille Alfabesi: 6 noktalı kabartma yazı sistemi. Sadece okuma değil, matematiksel semboller (Nemeth Code) için de kullanılır.

• Büyük Puntolu Materyaller: Az gören öğrenciler için kontrastın ve ışığın ayarlanması.

• Dokunsal Materyaller: Kabartma haritalar, geometrik şekiller ve 3D modeller.

---

ÖABT İÇİN KRİTİK ANALİZ VE ÖĞRETMEN STRATEJİLERİ

3.1. Kaynaştırma ve Bütünleştirme Ortamlarında Destek

İşitme veya görme yetersizliği olan bir öğrenci genel eğitim sınıfındaysa;

1. Fiziksel Çevre: Sınıfın akustiği düzenlenmeli (yankı önlenmeli), görme engelli öğrenci için sınıf düzeni sabit tutulmalıdır.

2. Öğretimsel Uyarlama: Öğretmen arkası dönük konuşmamalı (dudak okuma için), tahtaya yazdığı her şeyi seslendirmelidir.

3. Teknolojik Destek: FM sistemleri, ekran okuyucu programlar (JAWS, NVDA) ve akıllı baston teknolojileri.

---

ATP ÖZEL EĞİTİM VİZYONU VE GELECEK PERSPEKTİFİ

Atp Özel Eğitim, duyusal yetersizliği olan bireylerin "eksik" değil, "farklı duyusal girdiyle öğrenen" bireyler olduğunu savunur. Modern rehabilitasyon merkezimizde, koklear implant sonrası dil terapisi ve az görenler için az gören rehabilitasyonu gibi spesifik alanlarda derinleşiyoruz.